Гадаад худалдааны тэнцэл: экспорт өсөв, импорт бас

Гадаад худалдааны тэнцэл нь экспортын өсөлт, импортын хэмжээ хоёрын харьцаан дээр тогтдог — энэ нь төгрөгийн ханш, татвар, ажлын байрны асуудалтай шууд холбоотой.
Гадаад худалдааны тэнцэл гэдэг нь улс орны худалдаж авсан (импорт) болон зарсан (экспорт) нийт барааны үнэ бүрийн харьцаа юм. Тэнцэл муу байвал — импорт экспортоосоо давсан бол — зөрүүг алт, долларын нөөцөөр эсвэл зээлээр нөхдөг. Иймд энэ тоо нь эдийн засгийн мэдээнд тогтмол гарч байдаг.
Экспортын бүтэц
Монгол Улсын экспортын гол бүрдүүлэгчид уул уурхайн бүтээгдэхүүн — зэс, нүүрс, алт зэрэг — бөгөөд үнийн хэлбэлзэл нь экспортын орлогод шууд нөлөөлдөг. Дэлхийн зах зээл дээрх эдгээр барааны үнэ өсвэл экспортын орлого нэмэгддэг; үнэ унавал тэнцэл мууддаг. Энэ нь эдийн засгийн хувь заяа нь гадаад үнэд холбоотой гэсэн үг.
Экспортыг олон төрөлжүүлэх нь байнгын хэлэлцэгддэг зорилт:
- Боловсруулах үйлдвэрийн бүтээгдэхүүний эзлэх хувийг нэмэгдүүлэх
- Үйлчилгээ, технологийн экспортыг дэмжих
Импортын хэмжээ юунаас хамаарна
Импортын гол багцууд — энэрийн түлш, машин тоног төхөөрөмж, хүнс, хэрэглээний бараа — нь дотоодын хэрэгцээ болон худалдан авах чадвараас шууд хамаардаг. Импортын хэмжээ их байх нь заавал муу зүйл биш — өсөлтийн үед эдгээр барааг ихээр авдаг. Гол асуудал нь тэнцвэр: экспортын орлого импортын зардалгүй давж чадаж байгаа эсэх.
Иргэдэд хэрхэн нөлөөлдөг
Гадаад худалдааны тоонууд өдөр тутмын амьдралтай дараах замаар холбогддог:
- Үнийн түвшин — импортын барааны үнэ төгрөгөөр өсдөг
- Ажлын байр — экспортын салбаруудын үйл ажиллагаа хүчин чадлаас хамаарна
- Төсвийн боломж — экспортын татвар, ашиг нь төсвийн орлогын том эх үүсвэр
Алт, долларын нөөц
Тэнцлийн зөрүүг нөхөх гол хэрэгсэл бол Улсын санхүүгийн нөөц юм. Нөөцийн хэмжээ — сарын импортоор хэмжигддэг — нь гадаад эдийн засгийн цохилтод тэсвэртэй байх чадварыг харуулдаг. Нөөц бүрдэх нь зөвхөн төрийн асуудал биш — энэ нь иргэдийн амьдралын үнийн тогтвортой байдлын баталгаа юм.
Урт хугацааны хандлага
Нэг жилийн тоо хараад дүгнэх нь үргүй — худалдааны тэнцэл нь үнэ болон дотоодын эрэлтийн мөчлөгөөс хамаарч хэлбэлздэг. Иргэдийн хувьд чухал нь: тоонуудыг дагах, шалтгааныг ойлгох, гэнэтийн шийдвэр гаргахгүй байх.
Түгээмэл асуулт
Тэнцлийн зөрүү муу юу?
Удаан үргэлжилбэл нөөц, зээлд хүндэрдэг тул эрсдэлтэй — гэхдээ өсөлтийн үеийн түр зуурын зөрүү ялгаатай.
Экспортын үнэ хаанаас хамаардаг вэ?

Дэлхийн зах зээлийн нийлүүлэлт, эрэлт, эдийн засгийн циклээс — зэс, нүүрсний үнэ дэлхийн биржүүд дээр тогтдог.
Иргэн хэрхэн дагах вэ?
Статистикийн хороо, улсын банкны сарын тайлангуудыг уншиж, мэргэжлийн шинжилгээтэй хослуулах нь зүйтэй.
