Агаарын бохирдол өвлийн улиралд 8 дүүрэгт хэмжээнээс давжээ

Өвлийн улиралд нийслэлийн агаарын чанар дахин муудаж, нийт 8 дүүрэгт зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс давсан бохирдол бүртгэгдлээ. Агаарын чанарын хяналтын албанаас гаргасан мэдээгээр тухайн дүүргүүдэд нүүрстөрөгчийн давхар исэл болон бусад хортой бодисын агууламж хэвийн түвшнээс 2 ба түүнээс дээш дахин их байна.

Энэ нь өвлийн уламжлалт асуудал. Өнөөдөр хүртэл олон айл өрх нүүрсний зуухаар халаалт хийж, замын хөдөлгөөний ачаалал өссөөр байна. Тэдгээр хүчин зүйл нэгдэж, агаарын бохирдлыг хүлээн зөвшөөрөгдөх түвшнээс хэд дахин давуулж байгаа нь бодитой тоо баримтаар батлагдлаа.

Дараах хэсэгт бид хэмжилтийн нарийвчилсан өгөгдөл, бохирдлын гол эх үүсвэр, өдөр тутмын хамгаалах арга хэмжээг тодорхой үзүүлнэ.

Хэдэн дүүрэгт хэмжээнээс давсан бэ

Нийслэлийн агаарын чанарын хяналтын албанаас өвлийн улиралд тогтмол хэмжилт хийж байна. Энэ жилийн өвлийн эхээр 8 дүүрэгт хортой бодисын агууламж зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс давсан нь тогтоогдсон. Тухайлбал Баянзүрх, Баянгол, Сүхбаатар, Чингэлтэй, Сонгинохайрхан, Хан-Уул, Налайх, Багахангай дүүргүүд орно.

Хэмжилтийн станцууд нүүрстөрөгчийн давхар исэл (CO), хүхэрлэг хий (SO₂), азотын исэл (NO₂), тоосонцор (PM2.5, PM10) зэрэг үзүүлэлтийг өдөр бүр бүртгэдэг. Тэдгээрээс PM2.5 буюу 2.5 микрометрээс бага хэмжээтэй тоосонцор нь уушгинд шууд нэвтэрч, хүний эрүүл мэндэд хамгийн их хор учруулдаг.

Өвлийн улирал бүр ижил дүр зураг давтагддаг. Хүйтэн орж, утаа бүрхэж, хүмүүс гэртээ суугаад цонхоо хаадаг. Гэхдээ энэ жил тоо баримт өмнөхөөсөө илүү хүнд байна.

Агаарын чанарын хяналтын албанаас нийтэлсэн өгөгдөлд PM2.5 түвшин зарим өдрүүдэд 200 микрограмм/м³ давсан байна. Энэ нь эрүүл мэндэд аюултай гэсэн ангилалд багтдаг. Зөвшөөрөгдөх хэмжээ нь 24 цагийн дундажаар 25 микрограмм/м³ байх ёстой.

Яагаад өвлийн улиралд бохирдол өсдөг вэ

Өвлийн хүйтэн нь агаарын бохирдлыг улам хүндрүүлдэг. Хүйтний улмаас агаар доош дарагдаж, хортой бодис дээш гарч чадахгүй. Үүнийг инверси гэж нэрлэдэг. Энэ үзэгдэл нийслэлд хамгийн ихээр ажиглагддаг, учир нь хотыг хүрээлсэн уулс агаарын урсгалыг саатуулдаг.

Нүүрсний зуухаар халаалт хийх нь бохирдлын гол эх үүсвэр хэвээр байна. Өнөөдөр хүртэл олон айл өрх цахилгаан эсвэл төвлөрсөн халаалт ашиглах боломжгүй тул нүүрсээр халаадаг. Нэг зуухнаас гарах утаа нь нүүрстөрөгчийн давхар исэл, хүхэрлэг хий, нүүрстөрөгчийн нарийн ширхэгтэй тоосонцор агуулдаг.

Автозамын хөдөлгөөний ачаалал ч нэмэлт хүчин зүйл болдог. Өвөл машины тоо ихэссээр байна. Түлш шатаах явцад гарах азотын исэл, нүүрстөрөгчийн дутуу исэл нь агаарт хуримтлагдана. Замын түгжрэл үүсэх үед машинууд удаан хугацаагаар зогсож, илүү их утаа гаргадаг.

Барилгын ажил, үйлдвэрийн яндан ч өөрийн хувь нэмрийг оруулдаг. Гэхдээ судалгаагаар нүүрсний зуух нийт бохирдлын 60 орчим хувийг эзэлдэг гэж үздэг.

Цаг агаар ч чухал. Салхигүй, хуурай өдрүүдэд утаа хуримтлагдах нөхцөл бүрддэг. Борооны дараа агаар арай цэвэрхэн болдог боловч өвөл бороо ховор ордог.

Эрүүл мэндэд хэрхэн нөлөөлдөг вэ

PM2.5 тоосонцор нь уушгины цэврүүгээр дамжин цусанд шууд нэвтэрч чаддаг. Энэ нь амьсгалын замын өвчин, зүрхний эмгэг, харшлын шалтгаан болдог. Хүүхэд, өндөр настан, архаг өвчтэй хүмүүс хамгийн эмзэг бүлэг юм.

Нийслэлийн эмнэлгүүдэд өвлийн улиралд амьсгалын замын халдвар, астма, архаг гуурсан хоолойн үрэвсэл зэрэг өвчлөл эрс нэмэгддэг. Эмчилгээний зардал өсч, хүүхдүүд сургуулиа алгасаж, эцэг эхчүүд ажлаасаа чөлөө авдаг.

Цонхоо хаасан ч гэрийн дотор бохирдол орж ирдэг. Утааны нарийн ширхэг нь хаалганы завсар, цонхны завсраар нэвтэрч чаддаг. Тиймээс гадна зогсохоос илүү гэртээ байх нь илүү аюулгүй гэсэн санаа буруу байж болно.

Урт хугацааны нөлөөлөл бүр ноцтой. Олон жил бохирдолтой орчинд амьдарсан хүмүүст уушгины хорт хавдар, зүрхний шигдээс, цус харвалтын эрсдэл өсдөг. Хүүхдийн хөгжилд сөрөг нөлөө үзүүлж, сурах чадвар буурдаг гэсэн судалгаа бий.

Өдөр бүр утаанд амьсгалах нь тамхи татахтай адил хортой гэж зарим эмч үздэг. Энэ бол хэтрүүлсэн зүйрлэл.

Өдөр тутмын хамгаалах арга хэмжээ

Эхлээд агаарын чанарын мэдээллийг өдөр бүр шалгах хэрэгтэй. Агаарын чанарын хяналтын албанаас цахим хуудас, утасны апп ашиглан бодит цагийн өгөгдөл нийтэлдэг. PM2.5 түвшин 35 микрограмм/м³-ээс дээш байвал гадаа байх хугацааг багасгах зүйтэй.

Амны хаалт (респиратор) зүүх нь хамгийн энгийн арга юм. Гэхдээ энгийн даавуун маск үр дүнгүй. Зөвхөн N95, KF94 зэрэг стандартын маск нь 2.5 микрометрээс бага тоосонцорыг шүүж чаддаг. Маскыг зөв зүүж, хамар амыг бүрэн таглах хэрэгтэй. Хажуугаар нь зай үлдвэл утаа орж ирнэ.

Гэрт агаар цэвэршүүлэгч суурилуулах нь урт хугацааны шийдэл болно. HEPA шүүлтүүртэй төхөөрөмж нь тоосонцорыг 99 хувь хүртэл барьж авдаг. Гэхдээ төхөөрөмжийг тасралтгүй ажиллуулж, шүүлтүүрийг тогтмол солих шаардлагатай. Шүүлтүүр бохирдвол үр дүн муудна.

Гадаа дасгал хөдөлгөөн хийх цагийг сонгох нь чухал. Өглөө 10 цагаас өмнө, орой 6 цагаас хойш утаа ихтэй байдаг. Дундаас хойш нар гарч, агаар бага зэрэг дулаарах үед бохирдол арай багасдаг. Гэхдээ энэ нь зөвхөн ерөнхий зүй тогтол бөгөөд өдөр бүр өөр байж болно.

Хүүхдийг гадаа удаан тоглуулахгүй байх, өндөр настныг эмнэлгийн үзлэгт тогтмол хамруулах зэрэг жижиг арга хэмжээ ч үр дүнтэй. Хүүхдийн сургуулийн цаг өөрчлөх, онлайн хичээл зохион байгуулах асуудал хэлэлцэгддэг боловч хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй.

Гэрийн дотор чийгшүүлэгч ашиглах нь амьсгалын замыг хамгаалахад тусалдаг. Хуурай агаар нь салст бүрхүүлийг хатааж, халдвар авах эрсдлийг нэмэгдүүлдэг. Чийгшүүлэгчид цэвэр ус хийж, тогтмол цэвэрлэх хэрэгтэй.

Төрөөс юу хийж байна

Засгийн газар олон жил турш агаарын бохирдлыг бууруулах хөтөлбөр хэрэгжүүлж байна. Нүүрсний зуухыг цахилгаан халаагуур, төвлөрсөн халаалтаар солих дэмжлэг үзүүлж байна. Гэхдээ хүн ам олон, санхүүжилт хязгаарлагдмал тул хурдтай шийдэл олдохгүй байна.

Нийслэлд агаарын чанарын хяналтын станцуудыг нэмэгдүүлж, мэдээллийн системийг сайжруулж байна. Өдөр бүр өгөгдөл нийтэлж, иргэдэд мэдээлэл хүргэх нь эхний алхам юм. Гэхдээ мэдээлэл өгөх нь бохирдлыг бууруулахгүй.

Автотээврийн хязгаарлалт, нийтийн тээврийн чанарыг дээшлүүлэх, ногоон бүс нэмэгдүүлэх зэрэг урт хугацааны төлөвлөгөө бий. Гэхдээ эдгээр арга хэмжээ хэрэгжихэд цаг хугацаа шаардагддаг. Мод тарих нь сайн санаа боловч мод өсөхөд жилүүд шаардагдана.

Зарим дүүрэгт нүүрсний зуухыг бүрмөсөн хориглох туршилт явуулж байна. Гэхдээ иргэд өөр халаалтын эх үүсвэргүй бол хориг үр дүнгүй болно. Цахилгааны хүчин чадал хүрэлцэхгүй, үнэ өндөр байгаа нь асуудал.

Иргэдийн хувьд төрийн бодлого хэрэгжихийг хүлээхээс илүү өөрсдөө хамгаалах арга хэрэгсэл ашиглах нь илүү бодитой. Энэ нь харамсалтай боловч өнөөгийн бодит байдал.

Хэрхэн мэдээлэл авах вэ

Агаарын чанарын хяналтын албанаас www.agaar.mn хаягаар бодит цагийн мэдээлэл нийтэлдэг. Тус цахим хуудсанд PM2.5, PM10, CO, SO₂, NO₂ зэрэг үзүүлэлтийг дүүрэг бүрээр харуулна. Газрын зураг дээр өнгөөр ялгаж, ойлгоход хялбар болгосон.

Утасны апп ашиглавал илүү хялбар. Тухайлбал AirVisual, Plume Labs зэрэг олон улсын апп Монголын мэдээлэл агуулдаг. Эдгээр апп нь агаарын чанарын индекс (AQI) үзүүлж, эрүүл мэндийн зөвлөмж өгдөг. Мэдэгдэл тохируулж, бохирдол хэтэрхий их болоход анхааруулга авч болно.

AQI индекс 0-50 бол сайн, 51-100 бол хүлээн зөвшөөрөгдөх, 101-150 бол эмзэг хүмүүст хортой, 151-200 бол эрүүл мэндэд муу, 201-300 бол маш муу, 301+ бол аюултай гэсэн ангилал юм. Өвлийн улиралд нийслэлд ихэвчлэн 150-аас дээш байдаг.

Өдөр бүр өглөө мэдээлэл шалгаж, өдрийн төлөвлөгөөгөө зохицуулах нь хамгийн энгийн дадал юм. Хэрэв AQI 200-аас дээш байвал хүүхдээ гадаа гаргахгүй байх, өөрөө гадаа гарах шаардлагатай бол маск зүүх гэх мэт шийдвэр гаргаж болно.

Зарим байгууллага өөрийн хэмжилтийн төхөөрөмж суурилуулж, ажилчдадаа мэдээлэл хүргэдэг. Энэ нь сайн жишээ юм.

Баримтууд

• Нийслэлд агаарын чанарын хяналтын 17 станц ажиллаж байна.
• PM2.5 түвшин 150 микрограмм/м³ хүрэхэд хүүхдийг гадаа гаргахгүй байх зөвлөгддөг.
• N95 маск нь 95 хувь тоосонцор шүүж чаддаг гэсэн утгатай.
• Нүүрсний зуух нэг өвлийн улиралд дунджаар 3 тонн нүүрс шатаадаг.
• Агаарын бохирдол нь зүрхний эмгэгийн эрсдлийг 24 хувиар нэмэгдүүлдэг гэсэн судалгаа бий.
• HEPA шүүлтүүрийг 6-12 сар тутамд солих шаардлагатай.

Агаарын бохирдол хэдэн цагийн дараа буурдаг вэ?

Агаарын бохирдол нь цаг агаарын нөхцөлөөс хамаарна. Салхи хүчтэй, борооны дараа бохирдол хурдан буурдаг. Гэхдээ өвлийн инверси үед утаа 2-3 хоног хуримтлагдаж болно. Тиймээс өдөр бүр мэдээлэл шалгах нь чухал.

Өглөө 6-9 цагийн хооронд утаа хамгийн ихтэй байдаг. Энэ үед хүмүүс зуухаа асааж, машинаа жолоодож эхэлдэг. Дунд өдрийн үед нар гарч, агаар бага зэрэг дулаарснаар бохирдол арай багасдаг. Гэхдээ орой дахин муудна.

Гэрийн дотор агаар цэвэршүүлэгч хэр үр дүнтэй вэ?

HEPA шүүлтүүртэй агаар цэвэршүүлэгч нь PM2.5 тоосонцорыг 99 хувь хүртэл барьж авдаг. Гэхдээ төхөөрөмжийн хүчин чадал, өрөөний хэмжээ, шүүлтүүрийн солих давтамж чухал. Зөв сонгож, зааврын дагуу ашиглавал үр дүнтэй.

Төхөөрөмжийн хүчин чадлыг өрөөний хэмжээнд тохируулж сонгох хэрэгтэй. Жишээ нь 20 м² өрөөнд 200 м³/цаг хүчин чадалтай төхөөрөмж хангалттай. Хэт жижиг төхөөрөмж үр дүнгүй, хэт том нь эрчим хүч их зарцуулна.

Шүүлтүүрийг цаг хугацаандаа солихгүй бол үр дүн муудна. Зарим төхөөрөмж шүүлтүүрийн бохирдлын түвшинг үзүүлдэг. Энэ нь хэрэглэгчдэд ихээхэн тустай.

Хүүхдийг хэрхэн хамгаалах вэ

Хүүхдийн амьсгалын замын систем бүрэн хөгжөөгүй байдаг тул тэд насанд хүрэгчдээс илүү эмзэг байдаг. Хүүхдийг агаарын бохирдол их үед гадаа удаан тоглуулахгүй байх нь чухал. Сургуулийн цайны цагаар гадаа гарах үед маск зүүлгэх хэрэгтэй.

Гэрт агаар цэвэршүүлэгч суурилуулж, хүүхдийн унтах өрөөнд тавих нь сайн санаа юм. Шөнийн цагаар тасралтгүй ажиллуулж болно. Хүүхэд унтаж байх үед агаар цэвэрхэн байх нь чухал.

Хүүхдийн хооллолтод анхаарах хэрэгтэй. Витамин С, Е агуулсан хүнс нь дархлааг дэмжинэ. Жимс, хүнсний ногоо, самар зэрэг хүнс тогтмол өгөх нь зүйтэй. Гэхдээ энэ нь утааны хорыг бүрэн арилгахгүй.

Хүүхдийг эмчид тогтмол үзүүлэх, амьсгалын замын өвчний шинж тэмдэг гарвал шууд эмнэлэгт хандах хэрэгтэй. Ханиалгах, амьсгал давчдах, цээж хүндрэх зэрэг шинж тэмдэг анхаарах ёстой.

Агаарын бохирдол хэзээ буурах вэ

Өвлийн улирал дуусах хүртэл агаарын бохирдол өндөр хэвээр байх магадлалтай. Хавар болоход агаар дулаарч, инверси багасна. Гэхдээ энэ нь 4-5 сарын үе болно.

Урт хугацааны шийдэл нь нүүрсний зуухыг бүрмөсөн орлуулах, нийтийн тээврийг сайжруулах, ногоон бүс нэмэгдүүлэх зэрэг арга хэмжээнээс хамаарна. Гэхдээ эдгээр арга хэмжээ хэрэгжихэд олон жил шаардагдана.

Иргэд өөрсдөө хамгаалах арга хэмжээ авах нь өнөөдөр хийж болох цорын ганц зүйл юм. Маск зүүх, агаар цэвэршүүлэгч ашиглах, мэдээлэл шалгах зэрэг энгийн дадал нь эрүүл мэндийг хамгаална.